Кыргыз Республикасынын Жогорку Сотунун 2018-жылдын 28-февралындагы Пленумундагы судья К.Осмоналиевдин

баяндамасы.

Урматтуу  Пленумдун катышуучулары,

Сиздердин карооңуздарга Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун Пленумунун “Соттук чечим жөнүндө” токтому сунушталууда.

Бардыгыбызга белгилүү болгондой Кыргыз Республикасынын 2017-жылдын 20-январындагы №6 Мыйзамынн негизинде 2017-жылдын 1-июлунан тартып Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексинин жаңы редакциясы, ошондой эле жаңы Кыргыз Республикасынын Административдик-процесстик кодекси колдонууга киргизилген.

Аталган процесстик мыйзамдардын укук ченемдерин   бирдиктүү колдонууну камсыз кылуу максатында, ошондой эле азыркы колдонулуп жаткан “Соттук чечим жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Жогорку Сотунун Пленумунун токтомун жогорудагы кодекстерине ылайык келтирүү зарыл болгондугуна байланыштуу, Сиздердин карооңуздагы токтомдун долбоору иштелип чыкты.

Бүгүнкү күндө  колдонулуп жаткан “Соттук чечим жөнүндө” Пленумдун токтомуна киргизилген өзгөртүүлөр 50 пайыздан ашык болуп, токтомдун 21-пунктунун ичинен 15-пункту өзгөртүлүп, кээ бир пункттары алынып салынып, жаңы пункттар киргизилгендигине жана токтомдун пункттарынын катар саны өзгөрүлгөндүгүнө, ошондой эле пленумдун токтому 2017-жылдын 1-июлунан тартып колдонууга киргизилген жаңы Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексине жана Кыргыз Республикасынын Административдик-процесстик кодексине ылайык келтирилгендиктен, Пленумдун токтому жаңы редакцияда кабыл алып, ал эми мурдагы Пленумдун токтомун күчүн жоготту деп табылууга тийиш деген сунуш келтирип жатабыз.

Пленумдун токтому сот өндүрүшү кайсыл тилде жүргүзүлүшү жана соттук акты иш боюнча тараптарга кайсыл тилде даярдалып, тапшырылышы керектиги, соттук чечимдин киришүү, баяндоо, жүйөлөштүрүү жана резолюциялык бөлүктөрү кандай түзүлүп, эмнелер камтылыш керектиги, ошондой эле 2017-жылдын 1-июлунан тартып колдонууга киргизилген Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодекси жана Кыргыз Республикасынын Административдик-процесстик кодекси менен белгиленген соттук чечимди жарыя кылуу тартиби, жүйөлүү чечим кайсыл убакытта даяр болушу керектиги жана башка маселелерди жараткан суроолор  боюнча сотторго түшүндүрмөлөрдү камтыйт.

Сиздердин карооңуздарга сунушталып жаткан токтомдун олуттуу жерлерине токтоло турган болсок, сот тажрыйбасынан белгилүү болгондой соттук чечимди даярдоодо сот өндүрүшүн жүргүзүүнүн тили жергиликтүү соттор тарабынан сакталбай келүүдө, мисалы: доо арыз сотко мамлекеттик тилде берилсе, сот өндүрүшү расмий тилде жүргүзүлгөндүгү көп учурларда кездешет, мындай көрүнүштү жоюу максатында каралып жаткан пленумдун токтому менен сотторго түшүндүрмө берилип, анда доо арыз сотко кайсыл тилде берилсе, ошол тилде сот өндүрүшү жүргүзүлүүгө жана соттун чечими сот өндүрүшү жүргүзүлгөн тилде даярдалып, иш боюнча тараптарга берилүүгө тийиш экендиги белгиленген. Мындан сырткары, иш боюнча кабыл алынган соттук актылар бир тилде болушун камсыз кылуу максатында жогоруда турган сот инстанциялардын соттук актылары биринчи инстанция сотунун чечими даярдалган тилде түзүлүшү керектиги баса белгиленген.

Ошону менен бирге, пленумдун токтому менен жергиликтүү сотторго соттук чечимдин киришүү, баяндоо, жүйөлөштүрүү жана резолюциялык бөлүктөрү кандай түзүлүшү керектиги, мисалы: чечимдин киришүү жана баяндоо бөлүгүндө талаш-тартыштын баардык процесстик тарыхы жана иш боюнча мурун кабыл алынган соттук актылардын резолюциялык бөлүктөрүн көрсөтүнүн кереги жоктугу, ошол эле учурда баяндоо бөлүгүндө кагаз жүзүндө берилген таратптардын түшүндүрмөлөрү (көрсөтмөлөрү) үчүнчү жактын атынан баяндалышы керектиги белгиленген.

Ал эми, соттук чечимдин жүйөлөштүрүү бөлүгүндө кайсыл документтердин негизинде иш боюнча тараптардын жүйөөлөрү жана келтирилген далилдер негиздүү же негизсиз деп эсептелингендиги, ошондой эле кайсыл жагдайлар аныкталгандыгы же аныкталбагандыгы, эмненин негизинде сот тарабынан тиги же бул далилдер кабыл алынбаганды боюнча соттун тыянактары камтылышы керектигине соттордун көңүлү бурулду. Муну менен бирге, эгерде иш боюнча чечим чыгарууда кандайдыр бир эсептөөлөрдүн жүргүзүлүшү талап кылынса, анда мындай эсептөөлөр соттун жүйөлөштүрүү бөлүгүндө көрсөтүлүшү зарыл экендиги белгиленди.

Мындан тышкары, соттун чечимин аткарууда кандайдыр бир маселелердин жаралуусун алдын алуу максатында чечимдин резолюциялык бөлүгү түшүнүктүү түрдө баяндалып (түзүлүп), чечимдин резолюциялык бөлүгү сөзмө сөз аткаруу барагына которулгандыгына соттордун көңүлү бурулду.

Пленумдун токтомунда доо жоопкер тарабынан моюнга алынган учурда соттун чечиминин жүйөлөмө бөлүгүндө доонун моюнга алынгандыгы гана көрсөтүлүшү мүмкүн экендиги жана мындай чечим ишти даярдоо өндүрүшүнүн убагында да кабыл алыныш мүмкүн болгондугу чагылдырылды.

Ал эми, административдик иш боюнча жоопкер доону тааныган учурда, жоопкердин доону таануу иш аракеттери мыйзамдын талабына ылайык келиши жана кимдир-бирөөнүн укуктарын, эркиндиктерин жана кызыкчылыктарын бузууга алып келбегендигинин негиздемеси чечимдин жүйөлөштүрүү бөлүгүндө көрсөтүлүүгө тийиш болгондугу, административдик сот ишин жүргүзүүсүнүн өзгөчөлүгү катары баса белгиленип, мындай соттун чечими ишти даярдоо өндүрүшүнүн убагында да кабыл алыныш мүмкүн экендиги көрсөтүлдү.

Андан тышкары, административдик сот ишин жүргүзүүсүнүн өзгөчөлүгү катары эгерде талаштын предмети болгон административдик акты менен доогердин укуктары, эркиндиктери жана кызыкчылыктары бузулбагандыгын сот аныктаса, анда чечимдин жүйөлөштүрүү бөлүгүндө бул жагдайлар гана чагылдырылууга жаткандыгы баса белгиленди.

Токтомдун өзүнчө бир пункту менен доонун эскирүү мөөнөтү жүйөөсүз себептер менен өткөрүлгөндүгү аныкталса, анда бул жагдай доонун канааттандыруусуз калтырууга негиз болуп, бул учурда соттун чечиминин жүйөлөштүрүү бөлүгүндө  ушул жагдайлардын тастыкталгандыгы гана көрсөтүлөөрү белгиленген.

Ал эми, административдик сот ишин жүргүзүүсүнүн өзгөчөлүгү катары  административдик иш боюнча доону берүүнүн мөөнөтү жүйөөсүз себептерден өткөрүлгөндүгү сот тарабынан аныкталса, чечим эмес сот иш боюнча өндүрүштү токтотуу жөнүндө жүйөөлөнгөн аныктама чыгаргандыга жана мындай аныктама ишти даярдоо өндүрүшүндө да чыгарууга мүмкүн экендигине соттордун көңүлү бурулду.

Каралып жаткан пленумдун токтому менен соттун өндүрүшүндө турган бир нече иштер эгерде алар ошол эле тараптар катышкан бир түрдүү бир нече иш же болбосо бир эле доогердин ар кандай жоопкерлерге карата же ар кандай доогерлердин бир эле жоопкерге карата доолор болгон учурда гана бир нече иштер биргелешип кароо жана чечүү үчүн бир өндүрүшкө бириктирилиши мүмкүн болгондугу сотторго түшүндүрмө берилди.

Токтомдун өзүнчө пункту менен соттор кээ бир категориядагы иштер боюнча кабыл алынган соттук чечимдерде мыйзамдарда белгиленген, милдетүү түрдө чечимде камтыла турган иш үчүн маанилүү болгон жагдайлар көрсөтүлбөгөн учурлар да сот тажрыйбасында туруктуу кездешкендиктен, бир нече категориядагы иштер боюнча соттук чечимдин түзүлүшү боюнча түшүндүрмөлөр катылган.

Мисалы: арзыбаган бүтүмдүн жараксыздыгынын кесепеттерин колдонуу жөнүндөгү талап боюнча чечим чыгарууда, соттор тараптарды баштапкы абалга келтирүү менен чектелбестен, сот тарабынан жараксыз деп табылган келишим боюнча тараптар конкреттүү кандай иш аракеттерди аткарышы керектиги милдеттүү көрсөтүгө тийиш болгондугу белгиленген.

Ал эми, сумманы өндүрүп алуу жөнүндөгү иштер боюнча резолюциялык бөлүгүндө  карызкор тараптын аты-жөнү, туулган датасы, жашаган (турган) жери жана/же эгерде ал белгилүү болсо, иштеген жери, ал эми юридикалык жактарга каттоо номери жана идентификациялык маалыматтар камтылышы керектиги көрсөтүлдү.

Ошону менен бирге, өндүрүп алууну күрөөгө коюлган мүлккө айлантуу жөнүндө иштер боюнча чечим чыгарууда соттор Кыргыз Республикасынын “Күрөө жөнүндө” Мыйзамынын 63-статьясында белгиленген жагдайларды соттук чечимде милдетүү түрдө камтылышы керектиги баса белгиленди.

Андан тышкары, Добуш берүүнүн жыйынтыктарын белгилөө жана шайлоонун натыйжаларын аныктоо жөнүндө шайлоо комиссияларынын чечимине, судьяны ээлеген кызматынан мөөнөтүнөн мурда бошотуу жөнүндө Судьялар кеңешине караштуу Тартип комиссиясынын чечимине карата берилген арыздар, ошондой эле Жарандык абал актыларынын жазууларынын туура эместиктерин аныктоо жөнүндө жана Нотариалдык аракеттерди жасоого же аларды жасоодон баш тартуу жөнүндө арыздар   административдик сот өндүрүшү тартибинде Кыргыз Республикасынын Административдик-процесстик кодексинин 20,21,22 жана 23-главаларында белгиленген тиртипте жана мөөнөттө каралууга жаткандыгы көрсөтүлдү.

Акчалай суммаларды чет өлкөлүк валюталар менен өндүрүү боюнча талаптарды канааттандыруу учурунда чечимдин негиздөөчү бөлүмүндө сот чет өлкөлүк валютаны сомго которуу боюнча Кыргыз Республикасынын Улуттук Банкы тарабынан белгиленген тиешелүү расмий курска ылайык жүргүзүлгөн эсептөөлөрдү келтирүүсү милдеттү, ошол эле учурда сот тажрыйбасында Кыргыз Республикасынын Улуттук Банкынын кээ бир чет өлкөлүк валютаны сомго которуу боюнча тиешелүү расмий курсу жок болгон учурларда кездешет, ушуга байланыштуу пленумдун токтому менен жогорудагы жагдайда Кыргыз Республикасынын Улуттук Банкы тарабынан белгиленген чет өлкөлүк валютага Улуттук Банкы тарабынан расмий курсу аныкталбаган чет өлкөлүк валютага которуу менен тиешелүү эсептөөлөрдү жүргүзүүсү зарыл болгондугу сотторго түшүндүрмө камтылды.

Андан тышкары, токтомдун өзүнчө пункту менен  сырттан жүргүзүлгөн өндүрүш доо өндүрүшүндө гана жүргүзүлүп, ал эми  административдик жана өзгөчө өндүрүш иштерине карата колдонууга жол берилбегендиги тууралуу сотторго түшүндүрмө берилди.

Сиздерге сунушталып жаткан Пленумдун токтомунда камтылган маселелер Кыргыз Республикасынын Жарандык процесстик кодексинин жана Кыргыз Республикасынын Административдик-процесстик кодексинин соттук чечимди чыгаруу, даярдоо жана тараптарга тапшыруу боюнча талаптарын бирдиктүү колдонууну камсыз кылат деген ишеничтебиз, андыктан долбоорду колдоп коюуңуздарды сурайбыз.

 

Көңүл бурганыңыздарга чоң рахмат!